Το 2027 αποτελεί χρονιά-ορόσημο για την ελληνική γαστρονομία, καθώς για πρώτη φορά ο Οδηγός MICHELIN συμπεριέλαβε εστιατόρια εκτός της ελληνικής πρωτεύουσας. Αποδόθηκαν συνολικά 9 νέα αστέρια σε 8 ελληνικά εστιατόρια, 4 εκ των οποίων βρίσκονται στη Σαντορίνη. Ο αριθμός των διακρίσεων είναι αναμφίβολα εντυπωσιακός και η έκπληξη απόλυτα δικαιολογημένη: για πρώτη φορά, ο Οδηγός στρέφει το βλέμμα του πέρα από την Αθήνα.
Το πραγματικά παράδοξο, ωστόσο, δεν είναι ότι το έκανε φέτος. Είναι ότι άργησε τόσο πολύ.

Ένα νησί-φαινόμενο
Το νησί της Σαντορίνης αποτελεί προορισμό-φαινόμενο. Η μαγευτική καλντέρα, σμιλεμένη μέσα από τους αιώνες από λάβα και αλμύρα, τοποθέτησε εδώ και δεκαετίες την Ελλάδα στον παγκόσμιο τουριστικό χάρτη. Παρά την υπερδόμηση, το κυκλοφοριακό, τις απαρχαιωμένες υποδομές, τη λειψυδρία, τη σεισμική δραστηριότητα και την παντελή έλλειψη υγειονομικού προσωπικού, το μαγικό αυτό νησί παραμένει ακέραιο, προσελκύοντας αδιάκοπα το ενδιαφέρον ταξιδιωτών από όλο τον κόσμο.
Παραδόξως, η σύγχρονη ιστορία του νησιού ξεκινά από μια καταστροφή. Ο μεγάλος σεισμός του 1956 άφησε την Οία σχεδόν ερειπωμένη. Μέσα σε λίγες δεκαετίες όμως, τα εγκαταλελειμμένα υπόσκαφα στην άκρη του γκρεμού αναστηλώθηκαν και έγιναν τα πρώτα ξενοδοχεία της καλντέρας. Οι λευκοί κύβοι πάνω από το Αιγαίο έγιναν η εικόνα της Ελλάδας στον κόσμο, και το ηλιοβασίλεμα από την Οία μια εμπειρία που εκατομμύρια άνθρωποι θέλουν να ζήσουν τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους.
Πίσω όμως από την καρτ ποστάλ κρύβεται η γη. Το ηφαίστειο σκέπασε το νησί με ελαφρόπετρα και στάχτη, η βροχή είναι ελάχιστη και ο αέρας δυνατός. Σε αυτό το άνυδρο, πλούσιο σε ορυκτά έδαφος, η φάβα, το τοματάκι, η λευκή μελιτζάνη και η κάπαρη αποκτούν μια πυκνή, σχεδόν μεταλλική γεύση που δεν συναντάται πουθενά αλλού.
Πουθενά, ωστόσο, η ηφαιστειακή γη δεν δείχνει τη δύναμή της όσο στο αμπέλι. Με πάνω από τρεις χιλιάδες χρόνια οινικής ιστορίας και πρέμνα ηλικίας αιώνων, που η φυλλοξήρα δεν άγγιξε ποτέ, η Σαντορίνη πέρασε μέσα σε λίγες δεκαετίες από το οικογενειακό κελάρι σε έναν από τους πιο αναγνωρισμένους αμπελώνες της Μεσογείου. Το Ασύρτικο, ορυκτό και αλμυρό, και το γλυκό λιαστό Vinsanto ταξιδεύουν σήμερα στις λίστες κρασιών όλου του κόσμου, ενώ τα οινοποιεία του νησιού έχουν γίνει προορισμοί από μόνα τους.
Η μοναδική θέα της καλντέρας, που έστρεψε το νησί προς έναν τουρισμό πολυτέλειας και ρομαντικών αποδράσεων, η ιδιαιτερότητα του υπεδάφους και το κρασί έφτιαξαν μαζί το έδαφος πάνω στο οποίο άνθισε η υψηλή γαστρονομία του νησιού. Όταν οι επιθεωρητές του MICHELIN έφτασαν στη Σαντορίνη, δεν βρήκαν μια σκηνή που μόλις γεννιόταν. Βρήκαν μια σκηνή που είχε ήδη ωριμάσει.
Lycabettus

Στο κέντρο της Οίας, με τις χαρακτηριστικές φούξια πολυθρόνες και φόντο το Αιγαίο, βρίσκεται το Lycabettus. Είναι ίσως το διασημότερο μπαλκόνι παγκοσμίως. Κάποτε βρέθηκε στο εξώφυλλο του National Geographic, ενώ ο Andronis το παρουσιάζει ως το ωραιότερο μπαλκόνι της Σαντορίνης.
Ανά τα χρόνια, το εστιατόριο πέρασε από διαφορετικές γαστρονομικές εποχές, με σεφ που άφησαν ο καθένας το δικό του στίγμα. Σταθμός στη διαδρομή του ήταν το Andronis Gastronomy Festival, που διοργανώνεται κάθε καλοκαίρι από τα τέλη της δεκαετίας του 2010. Το Lycabettus και τα υπόλοιπα εστιατόρια του ομίλου φιλοξενούν σεφ με αστέρια MICHELIN από όλο τον κόσμο για μοναδικά events. Τα τελευταία χρόνια έχουν συμμετάσχει και κορυφαίοι Έλληνες δημιουργοί. Για την ομάδα της κουζίνας, κάθε τέτοια συνεργασία ήταν μια ευκαιρία να μαγειρέψει δίπλα στους καλύτερους και να ανεβάσει τον πήχη.
Σήμερα, στο τιμόνι της κουζίνας βρίσκονται ο Executive Chef Χρήστος Καραγιάννης και ο Head Chef Πέτρος Brandenburg: δύο σεφ με ρίζες στη γαστρονομική παράδοση και μια δεκαετία εμπειρίας σε διαφορετικές κουζίνες, που διαμορφώθηκε μέσα στη ζωντανή γαστρονομική σκηνή της Σαντορίνης. Η κουζίνα τους στηρίζεται στην εποχικότητα, στους τολμηρούς συνδυασμούς και σε μια σχεδόν καλλιτεχνική παρουσίαση. Η γαλλική τεχνική συναντά εδώ τις κυκλαδίτικες πρώτες ύλες, σε πιάτα όπως το καλαμάρι με σάλτσα μπαρμπουνιού ή ο αστακός με πουρέ καρότου, ενώ μια κάβα με περισσότερες από 1.000 ετικέτες ολοκληρώνει την εμπειρία.
Η πρώτη ένταξη στον Οδηγό με απευθείας δύο αστέρια είναι κάτι που ελάχιστα εστιατόρια στον κόσμο έχουν καταφέρει. Έτσι το Lycabettus γίνεται σήμερα το μοναδικό διάστερο εστιατόριο της Ελλάδας.
Selene
Αν η σημερινή γαστρονομική Σαντορίνη έχει πατέρα, αυτός είναι ο Γιώργος Χατζηγιαννάκης. Ήρθε στο νησί στα μέσα της δεκαετίας του ’70 και το 1986, στα 40 του, άνοιξε με τη σύζυγό του Έβελιν το Selene στα Φηρά.
Την εποχή εκείνη, τα «σοβαρά» εστιατόρια σέρβιραν διεθνή κουζίνα. Το πρώτο μενού του Selene είχε τρεις στήλες: σαντορινιά, ελληνική και διεθνή κουζίνα. Γρήγορα όμως ο Χατζηγιαννάκης παρατήρησε ότι οι ξένοι επισκέπτες προτιμούσαν τη φάβα από το φιλέτο. Από τη δεύτερη κιόλας χρονιά έδωσε προτεραιότητα στα τοπικά προϊόντα: τη φάβα, το τοματάκι, την κάπαρη, τη λευκή μελιτζάνη, το κριθαρένιο παξιμάδι.
Το Selene έγινε έτσι κάτι περισσότερο από εστιατόριο. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 οργάνωνε μαθήματα μαγειρικής, ανοίγοντας τον δρόμο για πολλούς άλλους. Έγινε σημείο συνάντησης για ξένους γαστρονόμους που ήθελαν να γνωρίσουν τη σαντορινιά κουζίνα. Το 2010 μεταφέρθηκε σε ένα αναπαλαιωμένο αρχοντικό του 19ου αιώνα στον Πύργο και στράφηκε σε πιο δημιουργικό fine dining.
Το 2020 επέστρεψε εκεί όπου ξεκίνησε, στα Φηρά, σε ένα πρώην μοναστήρι μέσα στο Katikies Garden. Έναν χρόνο αργότερα, την κουζίνα ανέλαβε ο Έκτορας Μποτρίνι, με στόχο να συνεχίσει και να εξελίξει την παρακαταθήκη του. Την ίδια περίοδο, τη λίστα κρασιών ανέλαβε ο Master of Wine Γιάννης Καρακάσης, με έμφαση στον σαντορινιό αμπελώνα. Σήμερα, με την επίβλεψη του Θωμά Μπόσμου, το Selene ξαναδιαβάζει παραδοσιακές συνταγές, όπως η σπανακοτυρόπιτα και το πιτσούνι.
Το φετινό αστέρι μοιάζει λιγότερο με βράβευση μιας καλής χρονιάς και περισσότερο με αναγνώριση σαράντα χρόνων.
Lauda

Το 1971, η Οία ήταν ένα χωριό 306 κατοίκων στη βόρεια άκρη της καλντέρας. Τότε άνοιξε το Lauda, το πρώτο εστιατόριο του χωριού. Ήταν το καφενείο όπου μαζεύονταν οι ντόπιοι για κουβέντα και ποτό, και είχε το μοναδικό τηλέφωνο της Οίας. Το όνομά του προέρχεται από το παρατσούκλι του πρώτου ιδιοκτήτη, του «κυρ Lauda». Στην καρδιά της ιστορίας του βρίσκεται η «Μπλε Πόρτα», η παλαιότερη πόρτα της Οίας.
Μισό αιώνα αργότερα, το Lauda ανήκει στο Andronis Boutique Hotel. Το μενού του υπογράφει ο Emmanuel Renaut, σεφ και ιδρυτής του τριάστερου Flocons de Sel στις γαλλικές Άλπεις. Ο Renaut λέει ότι χρειάστηκε τρία χρόνια στο νησί για να διαμορφώσει την ουσία της κουζίνας του. Αντλεί από συγκεκριμένους παραγωγούς: το σκορπιό του Άγγελου, τη φάβα του Γιάννη, τα τοματάκια του Μιχάλη.
Σήμερα, τη φιλοσοφία του Renaut μεταφέρει στην καθημερινότητα της κουζίνας ο νέος Head Chef, Ορέστης Σωτηρίου. Εμπνευσμένος από τη φύση και τη μαγειρική παράδοση του νησιού, ο Σωτηρίου δένει σύγχρονες τεχνικές με αυθεντικές ελληνικές γεύσεις. Το μενού περιλαμβάνει επιλογές à la carte και πέντε tasting menus, ανάμεσά τους vegan, χορτοφαγικό και χωρίς γλουτένη. Τη λίστα κρασιών επιμελείται ο Wine Director του ομίλου Andronis, Σωτήρης Κανδύλης.
Botrini’s Santorini

Το Botrini’s Santorini είναι το νεότερο από τα τέσσερα εστιατόρια, φέρει όμως ένα όνομα με ήδη καταξιωμένη πορεία. Είναι ο κυκλαδίτικος «αδελφός» του αθηναϊκού Botrini’s, όπου ο Ελληνοϊταλός σεφ Έκτορας Μποτρίνι διατηρεί εδώ και χρόνια αστέρι MICHELIN. Τον Φεβρουάριο του 2022, ο Μποτρίνι ανακοίνωσε τη συνεργασία του με τον όμιλο Katikies. Την 1η Μαΐου της ίδιας χρονιάς, το Botrini’s Santorini υποδέχθηκε τους πρώτους του επισκέπτες στο Katikies Santorini, ψηλά πάνω από την καλντέρα.
Η κουζίνα, με resident chef τον Γιώργο Σκοπελίτη, μεταφέρει τη φιλοσοφία του Μποτρίνι στο νησί: εκλεπτυσμένες ελληνικές γεύσεις με ιταλικές επιρροές. Ανάμεσα στα πιάτα που ξεχώρισαν οι επιθεωρητές είναι το Bottoni Octopus και το μπουρδέτο, το κλασικό κερκυραϊκό πιάτο. Το μενού degustation λέγεται «Περίπατος», ενώ τη λίστα κρασιών επιμελείται, όπως και στο Selene, ο Master of Wine Γιάννης Καρακάσης.
Για τον ίδιο τον Μποτρίνι, η νέα έκδοση του Οδηγού είναι προσωπικός θρίαμβος. Διατήρησε το αστέρι στην Αθήνα και πήρε δύο νέα στη Σαντορίνη, για το Botrini’s Santorini και για το Selene: τρία εστιατόρια με αστέρι για έναν σεφ, σε μία μόνο έκδοση.
Η φετινή χρονιά είναι, χωρίς αμφιβολία, ιστορική. Για τη Σαντορίνη, πέντε αστέρια MICHELIN επιβεβαιώνουν ότι το νησί δεν είναι μόνο ένα από τα πιο φωτογραφημένα τοπία του κόσμου, αλλά και ένας ώριμος γαστρονομικός προορισμός.
Για την Ελλάδα, η επέκταση του Οδηγού πέρα από την Αθήνα σηματοδοτεί κάτι ακόμη μεγαλύτερο: την αναγνώριση ότι η ελληνική γαστρονομία έχει πολλά κέντρα, το καθένα με τη δική του ταυτότητα, τις δικές του πρώτες ύλες και τους δικούς του ανθρώπους.
Η αναγνώριση όμως έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για το νησί. Ο υπερτουρισμός, η ανεξέλεγκτη δόμηση, η λειψυδρία, οι περιορισμένες υποδομές και η συνεχής απώλεια καλλιεργήσιμης γης απειλούν ακριβώς όσα κάνουν τη Σαντορίνη μοναδική. Τα αμπέλια, τα χωράφια με τη φάβα και τα τοματάκια, τα παραδοσιακά κελάρια και οι οικισμοί δεν είναι απλώς σκηνικό. Είναι η ίδια η ουσία της γαστρονομίας που σήμερα βραβεύεται.
Ελπίζουμε πως αυτή η διεθνής αναγνώριση θα λειτουργήσει ως υπενθύμιση και ως κίνητρο, ώστε η πολιτεία, οι τοπικοί φορείς και όσοι ζουν και επενδύουν στο νησί να προστατεύσουν τη γη, τους πόρους και τον πολιτισμό του από την υπερεκμετάλλευση. Γιατί τα αστέρια μπορούν να έρθουν και να φύγουν. Ένα τοπίο, ένας αμπελώνας αιώνων και μια ζωντανή τοπική παράδοση, όταν χαθούν, δεν ξαναγυρίζουν.

























