Μπατάλα. Η ντομάτα με τη μεγάλη ψυχή

Οι μπατάλες της Βραυρώνας δεν σου “γεμίζουν το μάτι” αλλά σου γεμίζουν το στόμα με μια έκρηξη απρόσμενης νοστιμιάς. Είναι άσχημες εμφανισιακά, ατσούμπαλες, κακοφτιαγμένες με έντονες αυλακώσεις και με χρωματικές αποχρώσεις από βαθύ κόκκινο και ροζ, μέχρι μπορντώ, μωβ και πράσινο. Μπατάλα, εκτός από τη συγκεκριμένη ποικιλία ντομάτας λέμε και τη γυναίκα που είναι μεγαλόσωμη, άχαρη, και δυσκίνητη.

Η Μπατάλα είναι γένους θηλυκού, μεγαλοπρεπής, περήφανη και με γήινο σχήμα, έτοιμη να σε πλανέψει με την πλούσια γεύση και σάρκα της

Όποιος τις έχει δοκιμάσει γνωρίζει: η εμφάνιση είναι το τελευταίο που μετρά. Γιατί η μπατάλα είναι ζουμερή, σαρκώδης, λεπτόφλουδη, με εκείνη τη δυνατή ντοματένια μυρωδιά που μας θυμίζει, πώς ήταν η ντομάτα “παλιά”, σα να την έκοψες μόλις από το μποστάνι.

Μια ιστορία από τα παλιά!

Η Βραυρώνα, με το ναό της Αρτέμιδος και τα εύφορα χώματα δίπλα στη θάλασσα, εκτός από αρχαιολογικούς θησαυρούς μας έδωσε και γαστρονομικούς. Εκεί φυτρώνει ακόμα η μπατάλα, μια παραδοσιακή υπαίθρια ποικιλία ντομάτας, σχεδόν παρθένα. Την έβρισκες παλιά στους πάγκους πλάι στον δρόμο, προς το ναό.

Σήμερα καλλιεργείται σε μικρές ποσότητες, όχι μόνο στη Βραυρώνα αλλά και στον Μαραθώνα, στα Σπάτα, στη Νέα Μάκρη, στην Κορινθία και στην Αργολίδα. Λίγοι παραγωγοί την κρατούν ζωντανή, συχνά περισσότερο από μεράκι παρά από οικονομικό όφελος.

Γιατί; Γιατί είναι βαριά, δύσκολη στη μεταφορά, δεν έχει «τέλειο» σχήμα και δεν είναι τόσο εμπορικά «ανταγωνιστική». Αν και ακριβώς σε αυτό κρύβεται η αξία της.

Γιατί ξεχωρίζει η μπατάλα;

Το μέγεθός της φτάνει μέχρι και το 1 κιλό ανά καρπό.

Είναι λεπτόφλουδη και αυτό την κάνει πραγματικά απολαυστική.

Έχει μεστή, αψιά γεύση, είναι ζουμερή με γεμάτη σάρκα και άρωμα.

Οι όψιμες μπατάλες –από τέλη Σεπτέμβρη ως Οκτώβρη– θεωρούνται και οι πιο νόστιμες. Όσοι τις ξέρουν, τις ψάχνουν όπως ψάχνεις μια χαμένη γεύση παιδικών χρόνων, μια λιχουδιά ή έναν εκλεκτό μεζέ.

Πότε και πού τις βρίσκουμε;

Οι μπατάλες κάνουν την εμφάνισή τους από τα μέσα Ιουλίου και διαρκούν μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου. Οι όψιμες, του Σεπτεμβρίου και Οκτωβρίου, θεωρούνται και οι πιο νόστιμες – όπως συμβαίνει γενικά με όλες τις ντομάτες που ωριμάζουν με τον ήλιο του φθινοπώρου.

Θα τη συναντήσουμε:

Σε πάγκους δρόμων της Ανατολικής Αττικής, ειδικά προς Μαραθώνα, Νέα Μάκρη, Ραφήνα και Βραυρώνα (κοντά στον Ναό της Αρτέμιδος).

Σε λαϊκές αγορές της περιοχής.

Αν τις βρείτε μπροστά σας, πάρτε τες χωρίς δεύτερη σκέψη: είναι εποχιακές και σπάνιες, δεν θα τις ξαναβρείτε εύκολα μέχρι το επόμενο καλοκαίρι.

Η μπατάλα δεν χρειάζεται πολλά. Είναι από τις ντομάτες που θέλεις να φας ωμή, σε σαλάτα, να την ακουμπήσεις πάνω σε μια φέτα ζεστό ζυμωτό ψωμί με φέτα και καλό ελαιόλαδο. Δίνει ένταση σε σαλάτες με όσπρια, και στέκεται βασίλισσα πάνω σε έναν ντάκο με κρητικό παξιμάδι.

Όπως όλες οι ντομάτες, έτσι και η μπατάλα είναι πλούσια σε λυκοπένιο, το αντιοξειδωτικό που συνδέεται με προστασία της καρδιάς και αντικαρκινικές ιδιότητες. Περιέχει βιταμίνη C, Α και κάλιο. Η λεπτή της φλούδα σημαίνει ότι είναι πιο εύπεπτη, ενώ η μεστή της σάρκα δίνει περισσότερη γευστική ένταση σε κάθε μπουκιά.

Κάθε καλοκαίρι, μέσα στους πάγκους της λαϊκής, αναζητούμε εκείνη τη γεύση που κάποτε ήταν αυτονόητη: τη ντομάτα που μύριζε ήλιο, χώμα και καλοκαίρι. Η μπατάλα της Βραυρώνας κουβαλά ακριβώς αυτή τη νοσταλγία∙ είναι η “ενσάρκωση της παλιάς ντομάτας”, ενός καρπού που δεν νοιάζεται για εμφάνιση, αλλά χαρίζει ψυχή, άρωμα και γεύση, που δύσκολα ξεχνάς.

Στην Άρια τις αγαπάμε πολύ αυτές τις κακομούτσουνες ντομάτες. Τις περιμένουμε με ανυπομονησία στο τέλος κάθε καλοκαιριού. Τις στολίζουμε με χοντρό αλάτι, καλό ελαιόλαδο και τις παντρεύουμε με την πιο ωραία φέτα της Αθήνας, την ξακουστή φέτα της χήρας με τη βουτυρένια γεύση. Αξίζει να δοκιμάσετε αυτή τη σαλάτα!